|
سال 2008 توسط تشكیلات قانونگذاری سازمان ملل متحد رسماً سال زبانها اعلام شده است. یونسكو با سپردن وظیفهی هماهنگ كردن اقدامات این سال به افراد، آمادهی ایفای نقش خود به عنوانِ عامل راهنما است. سازمان از اهمیت غایی زبانها برای برتری و تسخیرناپذیریهایی كه بشریت باید در طول دهههای آینده با آن مواجه شود كاملاً آگاه است.
در حقیقت زبانها برای هویت گروهها و افراد انسانی و همزیستی مسالمتآمیزشان غیرقابل اجتناب هستند. آنها عاملی استراتژیك در پیشرفت تكاملی توانمند و پایدار و رابطهای هماهنگ فی مابین عرصههای محلی و كل جهان هستند. زبانها برای نیل به شش هدفِ آموزش برای همه و به تكامل رسیدن اهداف هزاره مصوب سال 2000 توسط سازمان ملل اهمیت بنیادینی دارند.
زبانها به عنوان عامل حفظ تمامیت اجتماعی اساسا نقش مدبرانهای در سطح ملی در دور كردن فقر و گرسنگی بیش از اندازه دارند. آنها در حالی كه به عنوان پایههای باسواد شدن و آموزش توانایی برای زندگی محسوب میشوند همچنین برای رسیدن به آموزشی و تربیتی در سطح پایه جهانی غیرقابل اجتناب هستند. در مقابله با HIV/ ایدز، مالاریا و دیگر بیماریها باید زبان گروههای انسانی ذیربط را برای برخورد با آنها بهكار برد. و حفاظت از دانشها و مهارتهای بومی و محلی با سعی به امكان حفظ بیشتر محیط طبیعی، به صورت بنیادین بسته به زبانهای محلی و بومی است.
بهعلاوه تنوع فرهنگی رابطهی تنگاتنگی با تنوع زبانی دارد چنانكه در بیانیههای رسمی جهانی یونسكو در خصوص تنوع فرهنگی و طرح اجرایی آن (2001)، توافقنامهای برای حفاظت از میراث فرهنگی غیرمادی و توافقنامهای در رابطه با حمایت و پیشبردِ تنوعِ بیانیههای فرهنگی (2005) بر این امر دلالت دارد.
با این وجود در توالی نسلها بیش از 50% از 7000 زبان صحبتشده در دنیا قابلیت ناپدیدشدن دارند. اكنون كمتر از یك چهارم از آنها در مدارس و اینترنت بهكار برده میشوند و بیشتر این زبانها را مردم اغلب جسته گریخته به كار میبرند. هزاران زبان ـ علیرغم اینكه همگی توسط گروههای انسانی كه آن را به عنوان وسیلهی ارتباطی هر روزه به كار میبرند ـ در سیستمهای آموزشی، محیطهای ارتباطی، صنعت نشر و به طور كلی فضاهای عمومی حضور ندارند.
باید با شتاب اقدام كرد. چگونه؟ با جرأت بخشیدن و كار در زمینه سیاست زبانی در ایجاد امكاناتی برای تمام جوامع زبانی در بهكار بردن زبان مادریشان در غالب اوقات و در سطحی وسیع، همچنین در آموزش در كنار یك زبان ملی یا منطقهای تسلط بر یك زبان بینالمللی. و نیز جرأت بخشیدن به سخنوران زبانهای بومی تسلط بر زبان ملی یا منطقهای یا یك یا دو زبان بینالمللی دیگر. تنها اگر جنبش تعدد زبانی كاملاًَ پذیرفته شده باشد همهی زبانها خواهند توانست جایگاه خود را در جهان یكدست شدهی ما پیدا كند.
به همین سبب یونسكو هیاتهای حاكمه، ارگانهای یونسكو (UN)، سازمانهای جوامع مدنی، مؤسسههای آموزشی، انجمنهای تخصصی و همهی افراد مربوطهی دیگر را به برانگیختن احترام، پیشبرد و حمایت از همهی زبانها مخصوصاً آنهایی را كه در همهی شرایط زندگی فردی و اجتماعی در معرض خطرند، دعوت میكند. ضروری است كه چه به وسیلهی نخستین گام در مسیر آموزش؛ اینترنت یا محیط تربیتشده و باسواد، چه از طریق پروژههایی برای نجات زبانهای در معرض خطر یا پیشبرد زبانهایی كه وسیلهی حفظ تمامیت اجتماعی هستند یا به وسیلهی تفحص ارتباط مابین زبانها و اقتصاد، بینزبانها و علوم بومی یا بین زبانها و آثار و تألیفات ایدهی «زبانها مهم هستند!» همه جا شناخته شده باشد.
با این مضمون، 21 فوریه به عنوان تاریخ نهمین سال روز بینالمللی زبان مادری معنی برتر و ممتازی خواهد داشت و جداگانه موعد مناسبی برای آغاز ابداعات هدفمند پیشبرد زبانها خواهد بود.
هدف مشترك ما رسیدن به شناخت رسمی در سطح ملی، منطقهای و بینالمللی دربارهی اهمیت تنوع زبانی و جنبش زبانی در سیستمهای آموزشی، اداری و حقوقی، در بیانیههای فرهنگی و وسایل ارتباطی در اینترنت و تجارت است.
2008 سال بینالمللی زبانها شانس واحدی را برای اتخاذ تصمیم برای پیشروی در مسیر رسیدن به این اهداف را با خود به همراه خواهد داشت.
برگردان از اسپرانتو: شلر کریمی منبع: مجله اسپرانتو شماره یكم ژانویه 2008
این مطلب در شماره ۱۹ فصلنامه "پیام سبزاندیشان" پاییز ۱۳۸۷ درج شده است.
|